W swojej praktyce dość często spotykam się z pytaniem, czy poprzez upadłość konsumencką można uzyskać umorzenie długów z działalności gospodarczej. Zdarzają się bowiem sytuacje, gdy osoba chcąca ogłosić upadłość konsumencką prowadziła wcześniej działalność gospodarczą, a z czasów tej działalności pozostały nieuregulowane wciąż długi. Mogą to być nie tylko długi wobec kontrahentów lub klientów firmy, ale także niezapłacone podatki i składki na ZUS.
Umorzenie długów z działalności gospodarczej w praktyce
Upadłość konsumencką może ogłosić jedynie osoba fizyczna będąca konsumentem, natomiast osoba prowadząca działalność gospodarczą, lub choćby figurująca w CEiDG – nie może się starać o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Były przedsiębiorca „staje się konsumentem” – tj. może starać się o ogłoszenie upadłości konsumenckiej dopiero, gdy od dnia wyrejestrowania działalności z CEiDG upłynie rok czasu.
Ponieważ wiemy, że na dłużniku ciążą długi związane z wcześniejszą działalnością gospodarczą, może się okazać, że ów dłużnik powinien jeszcze przed wyrejestrowaniem działalności złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości jako przedsiębiorca (na znacznie mniej korzystnych zasadach), a nie zrobił tego.
Przypomnijmy, że zgodnie z wciąż obowiązującymi przepisami przedsiębiorca powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie czternastu dni od dnia popadnięcia w „stan niewypłacalności”, czyli w praktyce od zaprzestania bieżącej spłaty swoich długów.
Z uwagi na „rodowód” zobowiązań sąd zapewne zechce wyjaśnić, czy tak było. Sąd analizuje w tym przypadku, czy obowiązek złożenia wniosku o upadłość przedsiębiorcy wystąpił w okresie 10 lat przed dniem zgłoszenia wniosku o upadłość konsumencką.
Gdyby okazało się, że nasz bohater faktycznie nie dopełnił tego obowiązku, co do zasady nie ma możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Przepisy mówią wyraźnie, że jedną z przesłanek oddalenia wniosku o upadłość konsumencką jest właśnie wcześniejsze nie wywiązanie się z obowiązku złożenia wniosku o upadłość w innym trybie.
Takich ograniczeń jest zresztą więcej. Upadłości konsumenckiej nie może np. ogłosić osoba, na której ciąży prawomocny wyrok sądu stwierdzający, iż osoba ta celowo uszczuplała swój majątek (np. sprzedając go rodzinie) kosztem spłaty swoich długów.
Ale czy takie sytuacje bezwzględnie wiążą sąd?
Otóż czasami sąd może ogłosić upadłość konsumencką nawet w przypadku stwierdzenia, iż dłużnik zaniedbał swoich obowiązków lub wręcz celowo doprowadził do swojej trudnej sytuacji.
Istnieją furtki umożliwiające ogłoszenie upadłości takich osób. Są to tzw. klauzule słuszności i humanitaryzmu. Polegają one na wskazaniu sądowi, że sytuacja danej osoby jest przypadkiem szczególnym. Wyjątkowe okoliczności sprawy mogą wynikać np. ze złego stanu zdrowia, bądź podeszłego wieku dłużnika (określa się to mianem „względów słuszności” i „względów humanitarnych”). Ocena należy do sądu, który będzie indywidualnie oceniał każdą sytuację osoby, która składa wniosek. Każdy przypadek ma tu swoją własną specyfikę, brak jest sztywnych reguł określonych przepisami.
Przyjrzyjmy się teraz, jak wygląda możliwość umorzenia w upadłości konsumenckiej powstałych w toku wcześniejszej działalności gospodarczej zobowiązań wobec ZUS i US?
Jeden z przepisów ustawy, a konkretnie art. 49121 ust. 1 prawa upadłościowego, wymienia zobowiązania, które nie mogą zostać umorzone w ramach upadłości konsumenckiej. Należą do nich:
- alimenty
- zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci
- orzeczone przez sąd kary grzywny
- orzeczone przez sąd zobowiązania do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę
- nawiązki lub świadczenia pieniężne orzeczone przez sąd w sprawach karnych
- zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem
- długi, których upadły umyślnie nie ujawnił we wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu
Poza wyżej wymienionymi, wszelkie inne zobowiązania konsumenta mogą zostać umorzone, niezależnie od tego, czy powstały w związku z prowadzoną uprzednio działalnością gospodarczą, czy też stanowiły tzw. długi konsumenckie.
Ponieważ powołany przepis nie wymienia ani zaległych zobowiązań podatkowych, ani też nieuiszczonych składek na ZUS, należy przyjąć, że umorzenie długów obejmuje zarówno długi prywatne jak i publicznoprawne (w tym długi z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i podatki).
Idźmy jednak dalej …
Niezależnie od ww. przepisów prawa upadłościowego i naprawczego, również ustawy podatkowe i „ZUS-owskie” regulują, kiedy może dojść do umorzenia – odpowiednio – niezapłaconych podatków i składek.
Zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wydać decyzję o umorzeniu nieopłaconych składek w przypadku gdy są one „całkowicie nieściągalne”. Całkowita nieściągalność następuje m.in. wskutek zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować składki. Przepis ten nic nie mówi o tym, że przeprowadzenie postępowania upadłościowego powoduje stan całkowitej niewypłacalności. Stan ten zachodzi jedynie, gdy postępowanie upadłościowe umorzono z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania. Takie umorzenia nie zdarzają się w przypadku upadłości konsumenckiej.
Zgodnie z art. 24 ust. 5c. tej ustawy ogłoszenie upadłości przerywa bieg terminu przedawnienia. Po przerwaniu, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Brzmienie tego przepisu sugeruje, że upadłość nie ma wpływu na istnienie długów z tytułu składek, a zatem istnieją one po ogłoszeniu oraz zakończeniu upadłości.
Również ordynacja podatkowa przewiduje możliwość umorzenia zobowiązań w wypadku, gdy nie zostały one zaspokojone w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym (art. 67d. § 1 pkt 3) ordynacji podatkowej), ale mówi wyraźnie, że urząd skarbowy powinien wydać decyzję o umorzeniu tych zobowiązań, a nie że umorzenie następuje z urzędu. Przepisy dotyczące przedawnienia podatków w przypadku upadłości są bardzo podobne do przepisów dotyczących składek na ZUS (art. 70 ordynacji).
Spotkałem się w związku z tym z poglądem, iż w wyniku upadłości konsumenckiej nie może dojść do umorzenia, ponieważ przepisy ustawy podatkowej oraz „ZUS-owskiej” wprowadzają własne odrębne zasady ewentualnego umorzenia tych długów.
Mam jednak inne zdanie na ten temat. Omawiane przepisy nie zmieniają w mojej ocenie faktu, że zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego, powstałe w toku prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, mogą zostać umorzone w ramach upadłości konsumenckiej.
Dlaczego?
Przyczyn jest kilka.
Po pierwsze, jak już napisałem powyżej, art. 49121 ust. 1 prawa upadłościowego wymienia wszystkie rodzaje długów nie podlegających umorzeniu w ramach upadłości konsumenckiej. Nie ma w nim mowy o podatkach i składkach na ZUS.
Po drugie, upadłość konsumencka różni się od innych rodzajów upadłości. Podstawowym celem upadłości przedsiębiorcy jest spłata długów na rzecz wierzycieli. Natomiast przepisy mówią wyraźnie, że celem upadłości konsumenckiej jest przede wszystkim umożliwienie umorzenia ciążących na dłużniku zobowiązań.
O ile zatem inaczej wygląda sytuacja podatków i składek nie spłaconych w toku upadłości przedsiębiorców, to niemożność umarzania długów w toku upadłości konsumenckiej byłaby całkowicie sprzeczna z ideą i celem takiej upadłości.
Po trzecie wreszcie, w mojej ocenie przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej mają charakter nadrzędny w stosunku o uregulowań ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ordynacji podatkowej (w prawie określa się takie przepisy mianem lex specialis). Oznacza to, że w przypadku, gdyby istniały rozbieżności między przepisami dotyczącymi upadłości a tymi ustawami, stosuje się przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej.
***
Update z 28 maja 2017 r. – dalszy ciąg tematyki oddłużenia przedsiębiorcy omówiłem tutaj.
Witam.
Czy we wniosku o upadłość konsumencką należy podać fakt zaciągniętego kredytu zakup auta do prowadzenia mojej działalności gospodarczej? Chodzi o to, że kredyt faktycznie ja spłacałem, ale był zaciągnięty przez kogoś z rodziny z racji braku mojej zdolności kredytowej.
Różnie bywa, ale najprawdopodobniej kredyt obciąża członka rodziny, a nie Pana.
Witam serdecznie
mam pytanie odnonsnie ogloszenia upadlosci
Prowadzilem dzialalnosc gospodarcza od ok 2008 od 2014 i niestey powstaly z tego tytulu spore dlugi
dzialalnosc zostala zamknieta ok pow 1roku
z informacji ktore posiadam moge juz skladac wniosek o upadlosc konsumencka
Czy musze spelniac jakies dodatkowe warunki aby zlozyc wniosek ?
co w przypadku gdy przebywam zagranica?
Bardzo prosze o odpowiedz w tej sprawie
Z gory dziekuje i pozdrawiam
Formalne przesłanki Pan spełnia, z zastrzeżeniem, iż długi pozostałe po d.g. to zazwyczaj dodatkowy problem wymagający specjalnego „potraktowania”. Polecam lekturę pozostałych artykułów na blogu ;-).
Pozdrawiam, WP
Witam! jestem w podobnej syt. jak Pan Wojciech Piłat i też przebywam obecnie za granicą .
Wnioskowałam jednak o rozłożenie mojego długu dot.zal.składek jednak ZUS prosi o wykazanie Pitów za ostatnie 3 lata jednak od ponad czterech lat rozliczam się w kraju w którym przebywam droga elektroniczną a tu nie ma PIT-ów
Posiadam auto za granicą kupione i tu zarejestrowane czy muszę go też wpisać do formularza o posiadanym majątku? czy to dotyczy majątku w Polsce?
Proszę o pomoc gdyż chciałabym prawidłowo wypełnić wymagane przez ZUS formularze
Pozdrawiam
Zdecydowanie należy „wyspowiadać się” z całego posiadanego majątku. Co do zeznań podatkowych sądzę, że ZUS weźmie pod uwagę rozliczenia zagraniczne, nawet jeżeli dostarczy je Pani np. w formie wydrukowanego .PDF.
Pozdrawiam, WP
Chcę spłacić dobrowolnie zaległości w ZUS dlatego napisałam wniosek o rozłożenie na raty powstałych ponad 4 lata temu zaległ.na poczet składek .czy muszę im powiedzieć że jestem w trakcie post.egzekucyjnego przez Ultimo która przdjęła przedaeniony dług kredyt z 2008 roku?
Dzień dobry, chciała bym dowiedzieć się jak wygląda sprawa umorzenia długów wobec ZUS które ciąża na spółce z. o.o., a ściągane są ze mnie w związku z tym że byłam członkiem zarządu spółki.
z góry dziękuję i pozdrawiam
Agnieszka
Widzę że zagląda Pan czasem do komentarzy. Czy mógłby Pan napisać cokolwiek na temat mojej sytuacji. Z góry dziękuję.
Przepraszam, musiałem przeoczyć Pani komentarz. A odpowiedź brzmi – dług członka zarządu również kwalifikuje się do sytuacji opisanej w powyższym artykule i może zostać umorzony w wyniku upadłości konsumenckiej.
Serdecznie dziękuję. 🙂
Dzień dobry.
Prowadziłem działalność gospodarczą, która została zakończona i wyrejestrowana w 1998 roku.
Po zamknięciu działalności pozostały długi z nią związane.Żadnej działalności gospodarczej od tamtego czasu nie prowadziłem.
Czy obecnie – w 2016 roku mogę złożyć wniosek o upadłość konsumencką, pomimo niezgłoszenia w 1998 roku (około 18 lat temu) wniosku o upadłość przedsiębiorcy przy wyrejestrowaniu firmy?
Czy też wniosek o upadłość konsumencką w 2016 roku zostanie odrzucony przez sąd, ze względu na niezgłoszenie w 1998 roku wniosku o upadłość przedsiębiorcy?
Dziękuję za odpowiedź.
Może Pan śmiało starać się o upadłość konsumencką, ponieważ sąd będzie badał tylko okres 10 lat wstecz.
Witam, mam działalność gospodarczą od 9 lat, niestety w ostatnich 2 latach dopadły mnie spore długi, z tytułu us i zus. Jeśli chciałabym ogłosić upadłość konsumencką, to jeśli dobrze zrozumiałam, powinnam teraz najpierw ogłosić upadłość przedsiębiorcy, czy tak? Czy wystarczy, że zamknę działalność? I odczekam 1 rok? I druga sprawa, co się dzieje w przypadku upadłości z nieruchomością, która jest obciążona kredytem. Bardzo dziękuję za odpowiedź 🙂
Z upadłością konsumencką nie trzeba już czekać roku od wyrejestrowania działalności, ale sprawy dotyczące długów z działalności są trochę bardziej skomplikowane. Zdarzają się sytuacje, gdy lepiej jednak ogłosić upadłość jako przedsiębiorca. Pozdrawiam, WP
Co jeśli przedsiębiorca nic nie posiada i ogłasza upadłość przedsiębiorcy co wtedy się dzieje
Nie posiada żadnego majątku nieruchomości oraz ruchomości samochodu itp
Sąd nie ogłosi upadłości takiego przedsiębiorcy, ponieważ nie ma on majątku wystarczającego na koszty postępowania upadłościowego.
To co może Pan poradzić w takiej sytuacji czy US może rozłożyć taka kwotę na raty i na jaki okres dochód obecny to ok 4 tys
Dzień dobry,
mam pytanie czy zawieszenie działalności można traktować jak zakończenia w kontekście upadłości konsumenckiej.
Bardzo dziękuję
Nie.
Witam,
Prowadzę działalność gospodarczą od 2011 r. od 2015r popadłem w duże długi w wysokości ok. 1 miliona zł na rzecz wierzyciela. Podpisałem z firma windykacyjną reprezentującą wierzyciela porozumienie z którego się nie wywiązuję dodatkowo mam kredyt na firmę i kilka na osobę prywatna, przy tym zaległości w ZUS, a US chce mi dać kare za nie zrobienie korekty Vat-u z niezapłaconych faktur powyżej 150 dni. Prócz auta o wartości ok 20 tys. zł nie posiadam żadnego majątku. Co mogę w takiej sytuacji zrobić.??
Dzień Dobry
Od 2013 roku mam ogłoszoną upadłość firmy (osoba fizyczna prowadząca działalność)a firma windykacyja sciga mnie za dlugi konsumenckie twierdząc że ta upadłość nie dotyczy długów konsumenckich . Czy mają rację i powinienem się z nimi dogadać?
?
Dzień dobry. Nie, nie mają racji – z puntu widzenia upadłości nie rozgranicza się „źródła pochodzenia” długów. Zresztą w trakcie upadłości nie może Pan zawierać tego rodzaju ugód. Pozdrawiam, WP
Witam. Od wielu lat prowadziłem firmę w Niemczech i tam też odprowadzałem podatki zawsze w terminie, jednak popadłem w duże problemy i nie miałem już sił na zamknięcie i uregulowanie zobowiązań w US. W zeszłym roku w lipcu zamknąłem działalność (nie rozliczając się za 2015r). Aktualnie jestem w Polsce i tu mieszkam (nie posiadam żadnego majątku firmy ani osobistego). Bardzo proszę o poradę: czy mam teraz ogłosić upadłość i wiąże się to z sądem czy też długi skarbowe są możliwe do anulowania w inny sposób. Pozdrawiam
Panie Tomku, sądzę że odpowiedzi na Pana pytania znajdują się w treści artykułu, który Pan skomentował :). Alternatywny sposób to wydanie przez US decyzji o umorzeniu niespłaconych zobowiązań podatkowych, ale to zdarza się tylko w absolutnie wyjątkowych przypadkach. Pozdrawiam, WP
Witam! A czy w przypadku upadłości ogłoszonej przez przedsiębiorcę także mogą zostać umorzone ? I czy ogłoszenie upadłości dotyczy zobowiązań wobec Skarbu Państwa?
Tak, długi zaciągnięte przez przedsiębiorcę-osobę fizyczną co do zasady też mogą zostać umorzone, z wyjątkiem: alimentów, zobowiązań wynikających z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, kar grzywny orzeczonych przez sąd, a także sum dotyczących wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Chciałbym zapytać o następującą sytuację. Prowadziłem działalność gospodarczą przez 2 lata (2012-2014),. W 2014 zamknąłem działalność.Powstały również zaległości składek ZUS i podatku US. Czy jest szansa na umorzenie i jak wygląda w moim przypadku ogłoszenie upadłości konsumenckiej?
Zawsze zastanawiają mnie takie pytania tuż pod artykułem, w którym jest wszystko opisane… Pozdrawiam, WP
Dzień dobry.
Chciałbym zapytać, czy zobowiązania sprzed kilku lat (mniej niż 10) wobec ZUS z prowadzonej działalności będą przesłanką do odrzucenia wniosku o upadłość konsumencką z powodu braku zgłoszenia upadłości DG ? Innymi słowy, czy zamknięcie działalności z zadłużeniem w ZUS-ie obligowało mnie do zgłoszenia upadłości jako przedsiębiorcy?
Panie Adamie, najprawdopodobniej obligowało, choć są wyjątki. Pozdrawiam, WP