Dziś trochę o czym innym, ale tak to jest, jak człowiek ma wiele zajęć. Tym razem finansowanie odbudowy Ukrainy — temat pozornie odległy od restrukturyzacji, a jednak bliski, bo w obu chodzi o to samo: pieniądze, ryzyko i dobrze policzone decyzje.
Zapewne nie wszyscy z Was wiedzą, że oprócz bycia prawnikiem od restrukturyzacji i upadłości, od wielu lat współpracuję z Polsko-Ukraińską Izbą Gospodarczą. Pełnię w niej aktualnie funkcję Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej.
Odbudowa Ukrainy to jedno z największych przedsięwzięć gospodarczych naszej części Europy od dekad. Dla polskich firm to nie jest jedynie hasło z konferencji, tylko realny rynek – pod warunkiem, że wiedzą, z jakich pieniędzy mogą skorzystać. A tu zaczynają się schody, bo pod jednym hasłem „środki na odbudowę Ukrainy” kryje się kilka zupełnie różnych instrumentów, które łatwo ze sobą pomylić.
Miałem mówić o tym osobiście na Konferencji Polska–Ukraina „Realizacja Wspólnych Projektów Inwestycyjnych z Funduszy Unijnych” w Puławach, na którą zostałem zaproszony przez organizatorów. Moje plany w ostatniej chwili pokrzyżowała choroba. Temat jest jednak zbyt ważny, by go pominąć — więc po powrocie do zdrowia nagrałem swoje wystąpienie wraz z prezentacją. Jest już dostępne w formie wideo.
W rozmowach z przedsiębiorcami wraca to samo pytanie: „chcę wejść w odbudowę Ukrainy — od czego zacząć?”. Problem w tym, że pod jednym hasłem kryją się dwa zupełnie różne narzędzia.
Ten wpis uporządkuje temat od podstaw: czym jest Ukraine Facility, jak działa pożyczka Banku Ochrony Środowiska, jakie wsparcie przewidziano dla inwestycji komunalnych i dla sektora MŚP oraz – co najważniejsze – który instrument pasuje do jakiej firmy. Materiał opieram na swoim wystąpieniu podczas Konferencji Polska–Ukraina „Realizacja Wspólnych Projektów Inwestycyjnych z Funduszy Unijnych” w Puławach.
Uwaga na wstępie: post jest aktualny według stanu na czerwiec 2026 r. Część opisanych instrumentów jest wciąż w fazie ostatecznych uzgodnień, a szczegółowe warunki mogą się zmienić. Przed decyzją zawsze warto zweryfikować aktualne zasady u operatora danego programu.
Finansowanie odbudowy Ukrainy: dwa światy, jedno hasło
Zanim wejdziemy w szczegóły, jedno rozróżnienie, które oszczędzi Ci sporo zamieszania. Wsparcie „na odbudowę Ukrainy” płynie dziś dwoma różnymi torami:
- Ukraine Facility – instrument unijny, który finansuje projekty realizowane na terytorium Ukrainy. W Polsce obsługuje go Bank Gospodarstwa Krajowego.
- Pożyczka BOŚ – instrument krajowy dla polskich firm, które uczestniczą w odbudowie, działając z Polski – nie muszą inwestować w Ukrainie.
To rozróżnienie – gdzie realnie prowadzisz działalność i kto jest stroną kontraktu – decyduje o tym, którego instrumentu w ogóle możesz użyć. Zły wybór potrafi zamknąć finansowanie, zanim projekt ruszy.
Ukraine Facility – unijny instrument na rzecz Ukrainy
Ukraine Facility to instrument ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/792 z 29 lutego 2024 r. Jego zadaniem jest zapewnić Ukrainie przewidywalne wsparcie finansowe w latach 2024–2027 – na odbudowę, rekonstrukcję i modernizację kraju w trakcie wojny i po jej zakończeniu.
Łączna kwota to 50 mld EUR, z czego 33 mld w pożyczkach i 17 mld w dotacjach. Instrument opiera się na trzech filarach:
- Filar I – wsparcie finansowe (38 mld EUR): dotacje i pożyczki dla ukraińskiego rządu na realizację Planu Ukrainy. Beneficjentem jest strona rządowa.
- Filar II – ramy inwestycyjne (9 mld EUR): rezerwy na gwarancje i działania łączone, które mają przyciągać inwestycje publiczne i prywatne. To filar najważniejszy dla firm – polskich, ukraińskich i dla konsorcjów polsko-ukraińskich.
- Filar III – programy pomocowe (3 mld EUR): pomoc techniczna dla ukraińskiej administracji i wsparcie społeczeństwa obywatelskiego.
Instrumentowi towarzyszą solidne ramy audytowe i kontrolne – do nadzoru nad wydatkowaniem środków powołano specjalną radę audytową. Dla przedsiębiorcy to sygnał, że liczy się nie tylko sam projekt, ale i jego rozliczalność.
Poniżej trzy konkretne mechanizmy z II filaru, z których mogą skorzystać firmy.
Kredyty inwestycyjne BGK z gwarancją UE
To finansowanie dużych projektów inwestycyjnych realizowanych w Ukrainie.
- Rodzaj: kredyty inwestycyjne BGK z gwarancją UE, finansowanie bezpośrednie BGK.
- Beneficjenci: firmy zarejestrowane w Ukrainie; dopuszczalne są także projekty realizowane przez nowo utworzone podmioty.
- Sektory: energetyka, transport i logistyka, przemysł przetwórczy (w szczególności budownictwo) oraz wytwarzanie dóbr podwójnego zastosowania. Projekty z agrobiznesu nie są objęte wsparciem.
- Skala: projekty od 5 do 50 mln EUR, wkład inwestora min. 25% equity / 75% finansowania dłużnego.
- Okres finansowania: do 15 lat. Przedział czasowy programu: 2026–2044.
Wsparcie inwestycji komunalnych
Osobny mechanizm dla ukraińskich samorządów – i dla firm, które chcą dla nich pracować.
- Rodzaj: gwarancje portfelowe dla banków ukraińskich, dotacje inwestycyjne i komponent pomocy technicznej.
- Beneficjenci: gminy, miasta i firmy komunalne z miast poniżej 250 tys. mieszkańców – także te najmniejsze, poniżej 50 tys.
- Skala: wartość projektów od 1 do 20 mln EUR, grant inwestycyjny do 30% wartości projektu, finansowanie do 18 lat.
- Dostępność: instrument w ostatniej fazie uzgodnień, planowany na drugą połowę 2026 r.
Wsparcie dla MŚP
Mechanizm skierowany do mikro, małych i średnich firm w Ukrainie.
- Rodzaj: gwarancje portfelowe dla banków ukraińskich, które udzielają kredytów lokalnym firmom.
- Skala: pula gwarancji 111 mln EUR, komponent grantu inwestycyjnego 20 mln EUR. Przedział czasowy: 2026–2039.
- Priorytet: inwestycje CAPEX (wydatki na rozwój i modernizację majątku trwałego), z preferencjami dla firm najbardziej dotkniętych skutkami wojny, w tym zakładanych przez weteranów.
BGK – polski operator Ukraine Facility
Polskim operatorem instrumentu jest Bank Gospodarstwa Krajowego – jedyna polska instytucja akredytowana w Komisji Europejskiej. BGK proponuje przedsiębiorcom dwie ścieżki: bezpośrednie finansowanie w postaci kredytu denominowanego w euro (oprocentowanie na bazie EURIBOR plus marża, niższa niż w bankach komercyjnych) oraz – dla mniejszych projektów MŚP – finansowanie przez banki ukraińskie, z którymi BGK negocjuje zasady udzielania gwarancji.
Pożyczka BOŚ – krajowy instrument dla polskich firm
Jeśli Ukraine Facility działa po stronie ukraińskiej, to pożyczka Banku Ochrony Środowiska jest jego lustrzanym odbiciem po stronie polskiej. Od kwietnia 2025 r. polscy przedsiębiorcy zainteresowani udziałem w odbudowie Ukrainy mogą ubiegać się o preferencyjne pożyczki na przedsięwzięcia z tym związane.
Najczęstsze nieporozumienie brzmi: „to nie dla mnie, bo nie inwestuję w Ukrainie”. Otóż nie trzeba. Pożyczkę można przeznaczyć na przedsięwzięcia związane z odbudową potencjału gospodarczego Ukrainy przez firmy z Polski, polegające na:
- realizacji kontraktów na rzecz podmiotów z Ukrainy,
- imporcie usług i produktów dostarczanych przez kontrahentów z Ukrainy,
- dostarczaniu towarów i usług firmom, które uczestniczą w odbudowie potencjału gospodarczego Ukrainy.
Z pożyczki mogą korzystać podmioty z Polski niezależnie od formy własności, posiadające zdolność kredytową, które najpóźniej w dniu zawarcia umowy mają na terenie Polski siedzibę, oddział albo stałe lub dodatkowe miejsce wykonywania działalności.
Warunki, które robią różnicę:
- Kwota: do 10 mln zł (pula do rozdysponowania to 70 mln zł, z możliwością zwiększenia).
- Wkład własny: niewymagany.
- Opłaty i prowizje: bank ich nie pobiera.
- Okres finansowania: zwykle 10 lat od uruchomienia.
- Oprocentowanie preferencyjne: 2%; 1,75% dla podmiotów, które współpracowały już wcześniej z partnerami z Ukrainy; 1% dla inwestycji z branży medycznej; albo na warunkach rynkowych.
- Karencja: możliwa w spłacie kapitału do 12 lub 24 miesięcy.
- Zabezpieczenie: pożyczka musi być zabezpieczona.
Operatorem mechanizmu jest BOŚ, działający na podstawie umowy z BGK. Nabór wniosków ma charakter otwarty i ciągły – prowadzony do 24 miesięcy od przekazania pierwszej transzy środków lub do wyczerpania puli. Uzyskanie pożyczki, jej kwota i oprocentowanie zależą od spełnienia warunków „Regulaminu udzielania przez BOŚ SA pożyczek na udział w odbudowie Ukrainy” oraz kryteriów dopuszczalności pomocy de minimis.
Ukraine Facility vs pożyczka BOŚ – kluczowe różnice
| Kryterium | Ukraine Facility | Pożyczka BOŚ |
|---|---|---|
| Gdzie działa | terytorium Ukrainy | terytorium Polski |
| Dla kogo | projekty w Ukrainie, konsorcja polsko-ukraińskie | polska firma uczestnicząca w odbudowie |
| Ograniczenia sektorowe | tak (energetyka, transport, logistyka, przemysł) | brak ograniczeń przedmiotowych |
| Wkład własny | wymagany (min. 25%) | niewymagany |
| Skala | projekty 5–50 mln EUR, do 15 lat | do 10 mln zł, do 10 lat |
To nie jest wybór „albo–albo”. Dobrze zaprojektowany projekt potrafi łączyć oba instrumenty – na przykład finansować część realizowaną w Polsce z pożyczki BOŚ, a inwestycję po stronie ukraińskiej z Ukraine Facility. Klucz to trafna diagnoza na starcie.
Od czego zacząć – i na co uważać
Finansowanie odbudowy Ukrainy nie kończy się na wyborze instrumentu. Tu zaczyna się część, o której na konferencjach mówi się najciszej, a która decyduje o powodzeniu. Dostępność środków to jedno; ich skuteczne pozyskanie i bezpieczne rozliczenie to drugie. Z mojej praktyki kilka rzeczy wraca regularnie.
Po pierwsze – diagnoza instrumentu. Zanim policzysz korzyści, ustal, gdzie realnie prowadzisz działalność i kto jest stroną kontraktu. To przesądza, czy w ogóle kwalifikujesz się do danego programu.
Po drugie – przygotowanie wniosku i zgodność z regulaminem. Zarówno Ukraine Facility, jak i pożyczka BOŚ mają solidne ramy audytowe. Liczy się nie tylko pomysł, ale i to, jak udokumentujesz kwalifikowalność wydatków, spełnienie kryteriów pomocy de minimis i rozliczalność środków. Błąd na tym etapie potrafi kosztować cały projekt.
Po trzecie – ryzyko i zabezpieczenia. Inwestycja w kraju w trakcie wojny to inny poziom ryzyka niż standardowy kontrakt. Warto z góry przemyśleć zabezpieczenie kontraktu, scenariusz niewypłacalności partnera po drugiej stronie oraz odpowiedzialność zarządu za decyzje podejmowane w warunkach podwyższonego ryzyka. Ryzykiem zarządza się, zanim się zmaterializuje – później zostaje już tylko ratowanie tego, co się da.
Najczęstsze pytania
Czy muszę mieć spółkę w Ukrainie, żeby skorzystać ze wsparcia?
Nie w każdym przypadku. Kredyty inwestycyjne w ramach Ukraine Facility dotyczą projektów realizowanych w Ukrainie, ale pożyczka BOŚ jest przeznaczona dla firm działających z Polski, które uczestniczą w odbudowie (np. realizują kontrakty czy dostawy dla podmiotów z Ukrainy).
Ile wynosi wsparcie?
Zależy od instrumentu: pożyczka BOŚ do 10 mln zł na preferencyjnych warunkach; kredyty inwestycyjne Ukraine Facility dla projektów o wartości 5–50 mln EUR; wsparcie inwestycji komunalnych z grantem do 30% wartości projektu.
Kiedy instrumenty będą dostępne?
Pożyczka BOŚ funkcjonuje od kwietnia 2025 r. Część mechanizmów Ukraine Facility (m.in. wsparcie komunalne i MŚP) jest w fazie uzgodnień – wsparcie inwestycji komunalnych planowane jest na drugą połowę 2026 r.
Czy da się połączyć kilka instrumentów?
Tak, przy odpowiednim zaprojektowaniu przedsięwzięcia. Trzeba jednak pilnować zgodności z regulaminami i zasadami pomocy publicznej.
Chcesz sprawdzić, który instrument pasuje do Twojego projektu?
Pełne omówienie tych instrumentów – z kwotami, terminami i warunkami – przedstawiłem w nagranym wystąpieniu konferencyjnym.
Jeśli Twoja firma rozważa udział w odbudowie Ukrainy i chcesz ocenić, z którego instrumentu realnie możesz skorzystać oraz jak przygotować się do wniosku – skontaktuj się ze mną. Pomogę zdiagnozować właściwą ścieżkę i poukładać projekt tak, żeby przeszedł przez sito formalne i audytowe.
dr Wojciech Piłat – Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej. Doradza firmom w zakresie restrukturyzacji, prawa upadłościowego oraz zarządzania ryzykiem prawnym inwestycji.
